Julius Nyerere

Voor velen die in de jaren zeventig en tachtig het ontwikkelingsdebat enigszins hebben gevolgd zal Nyerere een begrip zijn, voor jongere generaties is hij mogelijk al wat onbekender.  Toch komt hij voor wat betreft statuur, integriteit en idealisme dicht in de buurt van Mandela, al zag hij zijn socialistische experiment in Tanzania economisch mislukken.

Als een van zijn laatste wapenfeiten als president bezocht Nyerere in november 1985 het Bukumbiziekenhuis, dat het decor vormt van een flink deel van de gebeurtenissen in het boek Brieven naar de groene hel . Vervolgens droeg hij een tweeslachtige inboedel over aan zijn opvolger. Enerzijds erfde die een zich in desastreuze staat bevindende economie, maar anderzijds trof hij een land aan dat zijn waardigheid na de koloniale periode had herwonnen, een redelijke eenheid was zonder stammentegenstellingen, een naburige, wrede dictator had verjaagd (Idi Amin) en weliswaar nog niet heel goed functionerende maar wel uitgebreide stelsels voor gezondheidszorg en onderwijs rijk was.

Nyerere in 1965

Nyerere in 1965

Wie was Nyerere en wat waren zijn idealen?

Julius Nyerere is geboren in 1922 in een dorpje aan de oostkust van het Victoriameer. Hij was een zoon van het plaatselijke stamhoofd en diens vijfde vrouw (van de 22). Hij ging bij de katholieke missie naar de middelbare school en kon daarna studeren aan de universiteit van Edinburgh in Schotland. Terug in het toenmalige Tanganjika vestigde hij zich in Dar es Salaam en werd leraar. Vandaar zijn bijnaam ‘Mwalimu’ (= leraar).

Ook werd hij echter, nog onder het koloniale bewind van de Engelsen, politiek actief en was een van de oprichters van de TANU (Tanganyika African National Union). Hij leidde het land als premier vreedzaam naar de onafhankelijkheid in december 1961 en ging een fusie aan met de eilandstaat Zanzibar dat inmiddels ten ten prooi was gevallen aan revolutionair geweld. Zo onstond Tanzania.

In tegenstelling tot veel van zijn collega’s in andere Afrikaanse landen was Nyerere volstrekt integer. Hij was ten diepste overtuigd van de menselijke waardigheid, gelijkheid en sociale rechtvaardigheid. Hij zag het als zijn primaire missie om de schrijnende armoede in zijn land te bestrijden, niet om zelf een comfortabel leven te leiden. Zijn toenmalige vakgenoot aan de andere kant van de Indische Oceaan, Soeharto, zag dit bijvoorbeeld anders. Nyerere heeft zijn visie in 1967 verwoord in de Verklaring van Arusha, een sterk socialistisch getinte uiteenzetting. Dit bevatte een pleidooi voor de nadruk op plattelandsontwikkeling, de ‘ujamaa’-politiek. Hierover een andere keer meer.

Dat dit uiteindelijk tot economische rampspoed heeft geleid, met het dieptepunt in 1985, zij hem vergeven..

Bron: Africa’s Liberation: The Legacy of Nyerere